 |
|
Jest to portret Emanuela
Czmoka (1867–1934) – niezwykle
fascynującej, renesansowej postaci dawnych
Gliwic. Choć zawodowo był związany z ciężkim
przemysłem, zapisał się w historii Śląska jako
wybitny przyrodnik, botanik oraz etnograf.
Urodził się 15 października 1867 roku w
Żernikach w rodzinie Josepha Czmoka
(hutnika-wytapiacza) i Marianny
(Marty?) z domu Pichura.
Uczęszczał do dawnej, wybudowanej w 1856 roku
szkoły ludowej w Żernikach.
Następnie kontynuował naukę w szkole realnej
przy ul. Górne Wały (dzisiejsze V LO) oraz w
Szkole Maszynowej i Hutniczej (teraz to
budynek Wydziału Chemii, Politechniki Śląskiej -
tzw. „Czerwona Chemia”).
Zawodowo poszedł w ślady ojca i podjął
pracę w Królewskiej Hucie Gliwice
(późniejsza Gliwicka Fabryka Urządzeń
Technicznych - GZUT).
Dzięki wykształceniu inżynieryjnemu awansował na
prestiżowe stanowisko starszego mistrza
odlewniczego.
W latach 1914–1924 pracował również w
urzędach górniczych, m.in. w Dyrekcji Kopalń
Królewskich w Zaborzu (Zabrze).
Był pasjonatem botaniki i ochrony przyrody
- właśnie to jego hobby uczyniło
go znanym poza branżą hutniczą. Emanuel
Czmok był szanowanym członkiem licznych
śląskich towarzystw przyrodniczych.
Ponadto był badaczem flory.
Jako jeden z pierwszych naukowców-amatorów badał
florę hałd i nieużytków poprzemysłowych
na Górnym Śląsku. Obserwował, jak natura radzi
sobie z degradacją środowiska przez przemysł i
jak na Śląsk wędrują obce gatunki roślin.
Był pionierem ochrony zabytków natury - w
1929 roku sporządził oficjalny spis
obiektów na Śląsku, które powinny zostać uznane
za pomniki przyrody.
To dzięki niemu m.in. cenne
paleontologicznie odsłonięcia iłów w
cegielni „Fortuna” w Starych Gliwicach zyskały
status chroniony.
Prowadził działalność etnograficzną -
interesował się historią lokalną i toponomastyką
(nazwami własnymi). Pozostawił po sobie
bezcenne zapiski dotyczące dawnych Żernik.
Dzięki niemu wiemy, jak mieszkańcy przed latami
nazywali poszczególne części wsi:
Część za potokiem – Zawodzie.
Most przez potok – Kłody.
Staw w centrum – Zapojec.
Miejsce po starym, zapadniętym młynie – Zapadnione.
Życie prywatne i pamięć - ożenił
się z Anną Kucjas (urodzoną w 1879
roku). W późniejszych latach
mieszkał w samych Gliwicach przy ul. Piotra
Skargi 5.
Zmarł 13 czerwca 1934 roku w wieku 67
lat i został pochowany na Cmentarzu
Centralnym w Gliwicach.
Biogramy i pamięć o tym niezwykłym człowieku do
dziś pielęgnują lokalni pasjonaci ze
stowarzyszenia
Gliwickie Metamorfozy.
Poniżej zdjęcie ściśle związane z Emanuelem
Czmokim.
|
 |
|
Unikalna
fotografia z lat 20. XX wieku przedstawia Zespół
Werblistów Zakładów Huldschinsky’ego w
Gliwicach, prowadzony przez Emanuela
Czmoka – widocznego po lewej stronie, rodowitego
Żerniczanina, starszego mistrza
odlewniczego, a później także cenionego
śląskiego botanika i etnografa. Zdjęcie
uwieczniło ponad dwudziestu młodych chłopców w
galowych mundurach, dumnie prezentujących
tradycyjne, marszowe werble. Ta wyjątkowa
pamiątka doskonale dokumentuje dawną śląską
kulturę robotniczą oraz bogate tradycje
muzyczne, które przez dekady tętniły w Żernikach
i okolicach. |
|
